Data minimalnej trwałości

Data minimalnej trwałości – co to jest?

Data minimalnej trwałości (DMT, ang. best before date) to data, do której środek spożywczy zachowuje swoje szczególne właściwości pod warunkiem właściwego przechowywania. Poprzedza ją zwrot „Najlepiej spożyć przed…”, gdy data zawiera dzień, albo „Najlepiej spożyć przed końcem…” w pozostałych przypadkach. Format zależy od trwałości: do trzech miesięcy – dzień i miesiąc, od trzech do osiemnastu – miesiąc i rok, powyżej osiemnastu – sam rok.

DMT należy odróżnić od terminu przydatności do spożycia (TPS, „Należy spożyć do…”), stosowanego do produktów nietrwałych mikrobiologicznie; po jego upływie żywność jest uznawana za niebezpieczną. Upływ DMT nie oznacza, że produkt stał się niebezpieczny – oznacza, że producent nie gwarantuje już deklarowanych cech: smaku, barwy, zapachu, wartości odżywczej.

W obrocie B2B DMT jest parametrem handlowym. Przy sprzedaży żywności opakowanej przed jej sprzedażą konsumentowi finalnemu obowiązkowe dane mogą być w dokumentach handlowych, ale data minimalnej trwałości – obok nazwy żywności, warunków przechowywania i danych podmiotu odpowiedzialnego – musi znaleźć się także na opakowaniu zewnętrznym.

Najczęściej zadawane pytania

Czy po upływie daty minimalnej trwałości produkt można sprzedawać?

Prawo unijne reguluje znakowanie, ale nie zakazuje ogólnie obrotu po upływie DMT. Polskie przepisy idą dalej: produkty oznakowane DMT lub TPS mogą znajdować się w obrocie tylko do tej daty, a wprowadzenie do obrotu lub użycie do produkcji po jej upływie jest wykroczeniem zagrożonym grzywną.

Wyjątkiem jest redystrybucja na cele darowizn. Przepisy higieniczne dopuszczają przekazywanie produktów po upływie DMT, o ile przedsiębiorca oceni, że żywność nie jest szkodliwa dla zdrowia i pozostaje zdatna do spożycia. Nie dotyczy to produktów z terminem przydatności do spożycia.

Kto ustala datę minimalnej trwałości?

Podmiot, pod którego nazwą lub firmą produkt jest wprowadzany na rynek – producent albo, przy produkcji kontraktowej i markach własnych, właściciel marki. Ten sam podmiot decyduje, czy zastosować DMT, czy TPS; kryterium jest trwałość mikrobiologiczna wyrobu. Przepisy nie narzucają konkretnych okresów ani metody – podstawą są badania przechowalnicze, cechy produktu, technologia i warunki przechowywania.

Które produkty nie wymagają podania daty minimalnej trwałości?

Obowiązuje zamknięta lista wyłączeń: między innymi świeże owoce i warzywa nieobrane i niekrojone, sól, cukier w postaci stałej, ocet, guma do żucia, niektóre wyroby piekarnicze spożywane w ciągu doby od wypieku oraz napoje o zawartości alkoholu od 10 % objętościowo. Dla pozostałych opakowanych środków spożywczych podanie DMT albo TPS jest obowiązkowe.

Jak zapisać wymagania dotyczące trwałości w kontrakcie B2B?

Zwykle określa się minimalny pozostały okres trwałości w chwili dostawy – jako udział całkowitego okresu przydatności (na przykład dwie trzecie) albo liczbę miesięcy od przyjęcia towaru. Bez takiego zapisu partia z krótkim pozostałym terminem bywa formalnie zgodna z umową, choć bezużyteczna dla kupującego. Znaczenie rośnie przy surowcach o długiej trwałości, których etykieta zawiera wyłącznie rok.

Osobną kategorią są towary krótkodatowe, oferowane ze skróconym pozostałym terminem i zwykle taniej. Warunkiem takiej transakcji jest jednoznaczne wskazanie daty w ofercie i dokumentach dostawy.

Czy DMT dotyczy również pasz i surowców kosmetycznych?

Tak, na podstawie odrębnych przepisów i z innym nazewnictwem. W paszach podaje się minimalny okres trwałości: „zużyć przed” dla łatwo psujących się, „najlepiej zużyć przed” dla pozostałych; przy podanej dacie produkcji trwałość można wyrazić jako okres liczony od niej, a dla premiksu obowiązuje jedna data dla całego produktu. Przy dostawach luzem obowiązkowe dane podaje się w dokumencie towarzyszącym.

W kosmetykach datę poprzedza zwrot „najlepiej zużyć przed końcem” albo symbol klepsydry, a obowiązek dotyczy produktów o trwałości do trzydziestu miesięcy. Powyżej tego progu stosuje się oznaczenie okresu przydatności po otwarciu (PAO).