Natriumchloride oftewel keukenzout. Eigenschappen en toepassingen in voeding en geneeskunde

Natriumchloride is een van de stoffen die onmisbaar zijn voor het voortbestaan van levende wezens. De consumptie van natriumchloride voorziet het lichaam van Na+-ionen, die een grote invloed hebben op het verloop van veel fysiologische processen, en van Cl+-ionen. Natriumchloride wordt ook als keukenzout gebruikt om voedsel op smaak te brengen. Daarnaast heeft het vele andere toepassingen, onder meer in de geneeskunde, de glas- en leerlooierij-industrie en de cosmetische industrie. In het onderstaande artikel leest u wat natriumchloride is en waarvoor het wordt gebruikt.

Wat is natriumchloride?

Natriumchloride is een anorganische chemische verbinding uit de groep van de chloriden – een zout van zoutzuur en natrium. De chemische formule is NaCl. Het is het hoofdbestanddeel van keukenzout, siedzout en strooizout. Het komt in de natuur voor als mineraal dat steenzoutafzettingen vormt, halieten genoemd. Natriumchloride levert het lichaam de ionen die nodig zijn voor zijn functioneren, werkt hydraterend en helpt de elektrolytenbalans van lichaamsvloeistoffen, een juiste bloeddruk en een goede werking van het zenuwstelsel in stand te houden.

Fysische en chemische eigenschappen van natriumchloride

Natriumchloride is een vaste stof. Het heeft de vorm van een fijn, kristallijn wit poeder met een kenmerkende zoute geur en smaak. Vaak wordt het als geurloos omschreven. Het zout is sterk hygroscopisch. De oplosbaarheid in water bij 20°C is hoog, namelijk 358 g/l, terwijl de oplosbaarheid in ethanol gering is – bij 25°C bedraagt die 0.51 g/l. In glycerol en ethyleenglycol lost het echter goed op. Het smeltpunt van natriumchloride is 801°C en het kookpunt 1413-1465°C. De pH van een 1% waterige oplossing van natriumchloride bij 25°C is ongeveer 7, terwijl de pH van een 5% waterige oplossing 8-9 bedraagt. De molaire massa van de verbinding is 58.44 g/mol en de dichtheid ongeveer 2.17 g/cm3. Correct opgeslagen natriumchloride heeft geen houdbaarheidsdatum. Het product moet worden bewaard in schone, droge en luchtdichte verpakkingen. De Foodcom-winkel biedt zout van levensmiddelenkwaliteit en siedzout zonder antiklontermiddel van de hoogste kwaliteit.

Voorkomen van steenzout

Natriumchloride komt van nature in opgeloste vorm voor in zeewater en mineraalwater, en als haliet, een mineraal dat steenzoutafzettingen vormt. Steenzout kan bijmengingen van zand, andere chloriden of sulfaten en zwavel bevatten. Haliet is ontstaan door kristallisatie van zeewater of zoutmeren. Het komt van nature voor in droge klimaten. Steenzout wordt vooral gewonnen in Europa (Duitsland, Frankrijk, Nederland, Polen), Noord-Amerika (VS, Canada, Mexico) en Azië (China, India). In Polen bevinden zich steenzoutafzettingen onder meer in Koejavië (Inowrocław, Ciechocinek), in Kłodawa in Groot-Polen, in Sieroszowice in Neder-Silezië, in Wieliczka en in Bochnia. Steenzoutkristallen kunnen grijs, oranje, blauw of groen van kleur zijn. In Polen wordt jaarlijks meer dan 4 miljoen ton steenzout gewonnen, wereldwijd ongeveer 250 miljoen ton.

De markt voor keukenzout

In het dagelijks leven komen we natriumchloride tegen in de vorm van keukenzout of siedzout. Het wordt geproduceerd door steenzout te zuiveren of door pekel in te dampen zodat het zout kristalliseert. Steenzout bevat 99.9% natriumchloride, plus andere sporenelementen die tijdens het proces worden verwijderd. Steenzout heeft een bittere nasmaak, die bij de productie van keukenzout wordt teruggebracht tot een zoute smaak. Keukenzout wordt vaak verrijkt met jodium (gejodeerd zout) vanwege de veelvoorkomende tekorten aan dit element in de voeding.

Toepassingen van natriumchloride

Natriumchloride wordt gebruikt als levensmiddelenadditief dat bewerkte levensmiddelen een zoute smaak geeft. Het werkt ook als conserveermiddel. Daarnaast wordt het gebruikt in de geneeskunde, de productie van cosmetica, de wegenbouw en de chemische, glas- en leerlooierij-industrie. Hieronder vindt u de eigenschappen en toepassingen van zout in detail.

Toepassingen in de geneeskunde

Natriumchloride wordt onder meer veel gebruikt in de geneeskunde. Dit gebruik gaat terug tot 1831. Preparaten met deze chemische verbinding worden vooral aanbevolen bij een tekort aan elektrolyten en onvoldoende hydratatie van het lichaam. Daarnaast is het een belangrijk bestanddeel van preparaten voor het spoelen van ogen, neus en keel, en van oplossingen voor injecties, wondreiniging en inhalatie. Meestal wordt het gebruikt als 0.9% natriumchlorideoplossing, bekend als fysiologische zoutoplossing – dit is de concentratie die in het menselijk lichaam en in het bloedplasma voorkomt. Natriumchloride wordt bovendien in de diergeneeskunde gebruikt als braakmiddel.

Toepassing in cosmetica

Ook cosmeticafabrikanten waarderen natriumchloride. In eindproducten vervult de verbinding verschillende functies. Het wordt onder meer gebruikt als vulstof die het volume van het product vergroot, en als geurstof of om andere ongewenste geuren te maskeren. Het verhoogt ook de viscositeit van het product en helpt emulsies te stabiliseren. Het wordt vaak gebruikt in shampoos en tandpasta’s en bij de productie van zeep en wasmiddelen.

Toepassing in de levensmiddelenproductie

Natriumchloride wordt veel gebruikt in de voedingsindustrie. Zout zit in sterk bewerkte levensmiddelen, in vleeswaren, in boter, kaas en andere zuivelproducten en in brood. De rol ervan is vooral het versterken van de smaak van producten, maar het werkt ook als conserveermiddel, als bindmiddel (bijv. in worst), als additief om de fermentatie te sturen (bijv. bij de productie van kaas of brooddeeg) en als versterker van smaak, textuur en productkleur (bijv. om vleesproducten te kleuren). De al vele jaren bekende conserverende werking van zout bestaat uit het remmen van de groei van bacteriën – micro-organismen kunnen niet leven in een zoute omgeving. Bovendien fungeert zout als goedkoop en veilig droogmiddel dat dankzij zijn hygroscopiciteit water uit bacteriecellen onttrekt. Daarom verlengt de toevoeging van zout de houdbaarheid van producten zoals vlees, vis en kool.

Industriële toepassingen

Natriumchloride kent een breed scala aan industriële toepassingen:

• Het wordt in de chemische industrie gebruikt als grondstof voor het verkrijgen van andere verbindingen: zoutzuur, natriumhydroxide, natriumcarbonaat, natrium, chloor, calciumchloride en natriumsulfaat.
• Natriumchloridekristallen worden gebruikt bij de bouw van meetapparatuur, zoals infraroodabsorptiespectrofotometers, en in optische componenten, zoals prisma’s, die in het infrarode spectrale bereik werken. Natriumchloridekristallen hebben namelijk een optische transmissie van ongeveer 90% voor infrarood licht.
• Natriumchloride wordt ook in de wegenbouw gebruikt als middel om ijs en sneeuw te laten smelten, omdat een oplossing van water en natriumchloride pas bij zeer lage temperaturen bevriest (zout is effectief tot -10°C).
• Natriumchloride wordt ook in de glasindustrie gebruikt – het daaruit verkregen natriumcarbonaat dient voor de productie van glas, kleurstoffen en andere chemicaliën.
• De verbinding wordt ook in de koeltechniek gebruikt, omdat ze in combinatie met ijs een koeloplossing van onder -20°C vormt.
• Bij de winning van olie en gas wordt zout gebruikt als belangrijk bestanddeel van boorvloeistoffen.
• In de bouw versnelt zout het uitharden van beton en wordt het ook gebruikt om de bodem te beschermen en stabiliteit te geven aan wegfunderingen.
• In de textiel- en verfindustrie wordt een zoutspoeling gebruikt om organische verontreinigingen af te scheiden en kleurstofafzettingen te drogen.
• In de leerlooierij wordt zout gebruikt bij de behandeling van dierenhuiden om microbiële activiteit te remmen en te voorkomen dat het leer te droog wordt.
• Natriumchloride wordt ook gebruikt bij de productie van rubber (buna, neopreen, witte rubber) en ionenwisselaarharsen voor waterontharding.
• In de pulp- en papierindustrie wordt het gebruikt voor de productie van chloordioxide, dat dient om houtpulp te bleken bij de papierproductie.
• Bij brandbestrijding wordt natriumchloride gebruikt als belangrijkste blusmiddel in sommige brandblussers (klasse D-blussers voor het blussen van branden van brandbare metalen).

Het gebruik van zout in het dagelijks leven

In het dagelijks leven komen we natriumchloride tegen als keukenzout. Het wordt gebruikt om voedsel te conserveren; we gebruiken keukenzout ook om maaltijden op smaak te brengen of om oplossingen te maken om te gorgelen of te inhaleren bij verkoudheid. Houd er rekening mee dat een te hoge zoutconsumptie onder meer kan leiden tot hoge bloeddruk. De dagelijkse zoutbehoefte van de mens bedraagt 5 g. In het dagelijks gebruik dient zout ook als reinigingsmiddel voor oppervlakken in huis. Natriumchloride voor alle toepassingen is verkrijgbaar in de Foodcom-winkel.