Spotbeschikbaarheid – wat is dat?
Spotbeschikbaarheid (Engels: spot availability) houdt in dat de goederen fysiek beschikbaar zijn voor onmiddellijke afhaling of verzending en tegen de huidige marktprijs kunnen worden gekocht, zonder overeenkomst voor toekomstige leveringen. De term is afgeleid van een spottransactie – een transactie die onmiddellijk wordt uitgevoerd, in tegenstelling tot een termijncontract, waarbij de prijs en het leveringsschema vooraf worden vastgesteld.
In de grondstoffenhandel beschrijft de term de feitelijke situatie: een specifieke partij bestaat, is vrijgegeven voor verkoop en wacht op afhaling – in het magazijn van de producent, de handelaar of in de haven. Het is geen begrip dat in sectorale regelgeving is gedefinieerd. De dichtstbijzijnde juridische definitie heeft betrekking op een contract op de contante markt in het financiële marktrecht, waarbij de levering plaatsvindt binnen de langste van de twee termijnen: twee handelsdagen of de periode die op de betreffende markt als standaard wordt beschouwd. Deze definitie is echter in het leven geroepen om fysieke handel te onderscheiden van derivaten, en niet om de beschikbaarheid in het magazijn te beschrijven.
De spotprijs en de spotbeschikbaarheid kunnen gemakkelijk door elkaar worden gehaald. De spotprijs is de marktnotering voor onmiddellijke transacties, die voor bepaalde grondstoffen periodiek wordt gepubliceerd en als conjunctuurindicator wordt beschouwd. Spotbeschikbaarheid verwijst naar het fysieke aanbod van een specifieke partij – een product kan een bekende spotprijs hebben en tegelijkertijd niet beschikbaar zijn.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een spot-aankoop en een leveringscontract?
Bij een spot-aankoop betaalt u de prijs van de transactiedag en neemt u de goederen onmiddellijk in ontvangst. Bij een termijncontract spreekt u de prijs en het leveringsschema af voor de komende weken of maanden, doorgaans voor een groter volume. De spotkoper draagt het volledige risico van prijsschommelingen, maar is niet gebonden aan een volume voor toekomstige periodes; de contractkoper verzekert zich van de prijs en de continuïteit van de bevoorrading, maar loopt het voordeel van prijsdalingen mis. De spottransactie zelf is daarbij even bindend als elke andere verkoopovereenkomst.
Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen een commerciële leveringsovereenkomst en een beurstermijncontract, dat wil zeggen een financieel instrument dat op een gereglementeerde markt wordt afgewikkeld. Beide worden weliswaar termijncontracten genoemd, maar vervullen verschillende functies.
Waar komt de spotbeschikbare goederenvoorraad vandaan?
In de praktijk meestal uit productieoverschotten, niet-uitgevoerde bestellingen, partijen die oorspronkelijk bestemd waren voor export, voorraden van tussenhandelaren of ladingen die onderweg zijn. Er zijn ook partijen met een verkorte resterende houdbaarheid of met parameters die afwijken van de standaardsspecificatie.
Vandaar het beperkte en wisselende aanbod. De beschikbaarheid betreft doorgaans één partij, en het aanbod is vaak slechts kort geldig – soms enkele dagen, soms slechts enkele uren. Dit is geen kanaal waarop men de vaste bevoorrading van de productie kan baseren.
Waar moet u op letten bij spotinkoop?
U koopt één afzonderlijke partij, dus van cruciaal belang zijn: het analysecertificaat dat voor deze partij is afgegeven, de resterende houdbaarheidstermijn, de opslagomstandigheden tot nu toe en de herkomst van de grondstof. Ook van belang zijn de plaats van afhaling, de geldigheidsduur van de aanbieding en de overeengekomen Incoterms-regel, met vermelding van de editie, bijvoorbeeld „DAP Gdańsk, Incoterms 2020“. Spottransacties worden snel afgerond, dus de controle moet vooraf worden uitgevoerd of u moet een weloverwogen risico nemen.
Is de spotprijs altijd lager dan de contractprijs?
Nee. Bij een overaanbod is deze soms aanzienlijk lager, omdat de verkoper zijn voorraad wil verkopen. Bij een tekort is het omgekeerd: voor onmiddellijke beschikbaarheid wordt een premie betaald, omdat het alternatief productiestilstand is. Spot fungeert dus als aanvulling op contracten: het maakt het mogelijk om een tekort aan te vullen, een gunstige prijs te benutten of te reageren op een wijziging in de receptuur, maar vormt zelden de basis voor een stabiel inkoopplan.
